अपवाह: NCERT कक्षा 9, अध्याय 3 - आसान नोट्स 💧 Table of Contents 1. अपवाह का अर्थ 🌊 परिभाषा : एक क्षेत्र का नदी तंत्र, छोटी धाराएँ मिलकर मुख्य नदी बनाती हैं. 🏞️ अपवाह द्रोणी : नदी तंत्र द्वारा जल प्रवाहित क्षेत्र. 📍 जल विभाजक : ऊँची भूमि (पर्वत/उच्चभूमि) जो दो द्रोणियों को अलग करती है. 🏔️ जानकारी : विश्व की सबसे बड़ी अपवाह द्रोणी - अमेज़न. 🌏 2. भारत में अपवाह तंत्र 🗺️ नियंत्रण : भौगोलिक आकृतियों (हिमालय, प्रायद्वीप) द्वारा. 🌄 प्रकार : हिमालय की नदियाँ (बारहमासी). 💧 प्रायद्वीपीय नदियाँ (मौसमी). 🌧️ 3. हिमालय की नदियाँ 🏔️ विशेषता : बारहमासी, हिम पिघलने और वर्षा से जल. ❄️🌧️ प्रमुख नदियाँ : सिंधु, गंगा, ब्रह्मपुत्र. 🌊 अपवाह प्रतिरूप : ढाल, जलवायु, शैल संरचना पर आधारित. 📏 द्रुमाकृतिक (वृक्ष जैसा). 🌳 जालीनुमा (समकोण). 🕸️ आयताकार (संधियाँ). 📐 अरीय (केंद्रीय शिखर). ⛰️ 4. सिंधु नदी तंत्र 🌌 उद्गम : तिब्बत, मानसरोवर झील. 🏞️ मार्ग : लद्दाख (गॉर्ज), बलूचिस्तान, अटक, कराची (अरब सागर). 🌊 सहायक : जास्कर, श्योक, सतलुज, ब्यास, रावी, चेनाब, झेलम. 🌱 विशेषता : 2,900 किमी...
Comments
Post a Comment